|
24.10.2022
Obywatelski monitoring funduszy europejskich -
nie przegap!
Do Polski już wkrótce powinno trafić ponad 76 mld. euro z budżetu Unii
Europejskiej na lata 2021-2027. Ogólnopolska Federacja Organizacji
Pozarządowych (OFOP) apeluje do organizacji w całym kraju o mobilizację
oraz do włączenia się w pracę komitetów monitorujących programy
finansowane z funduszy europejskich.
Zgodnie z Umową Partnerstwa określającą strategię wykorzystania funduszy
europejskich w Polsce na lata 2021-2027 będziemy mieć do dyspozycji w
tej perspektywie unijnej około 76 miliardów euro. To standardowy 7-letni
budżet unijny,
z którego Polska skorzysta już kolejny raz, inny aniżeli fundusze
zaplanowane na Krajowy Plan Odbudowy. Projekt Umowy Partnerstwa został
przedłożony do publicznych konsultacji w połowie stycznia 2021 r. - w
wyniku licznych uwag, przeprowadzonych konsultacji i zrealizowanych
wysłuchań publicznych ostatecznie dokument został zatwierdzony przez
rząd RP oraz Komisję Europejską oraz opublikowany w lipcu 2022 r.
Fundusze europejskie będą wdrażane w ramach specjalnie opracowanych
programów, w tym międzynarodowych
i transgranicznych, a w Polsce dodatkowo zgodnie z Umową Partnerstwa w
ramach 16 regionalnych programów obsługiwanych przez urzędy
marszałkowskie oraz 8 tematycznych programów krajowych obsługiwanych
przez stronę rządową:
-
Program Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS)
– budżet ok. 135 mld zł
-
Program Fundusze
Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) – budżet ok.
21,9 mld zł
-
Program Fundusze
Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG) – budżet ok.
45,9 mld zł
-
Program Fundusze
Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021-2027 (FERC) – budżet ok. 11,4 mld
zł
-
Program Fundusze
Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 – budżet ok. 14,3 mld zł
(obszar: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie,
warmińsko-mazurskie i częściowo mazowieckie)
-
Program Fundusze
Europejskie dla Rybactwa 2021-2027 – budżet ok. 3,5 mld zł
-
Program Fundusze
Europejskie Pomoc Żywnościowa 2021-2027 (FEPŻ) – budżet ok. 2,7 mld
zł
-
Program Pomoc Techniczna
dla Funduszy Europejskich 2021-2027 (PTFE) – budżet ok. 2,5 mld zł
Realizacja przedsięwzięć
(projektów), zarówno w trybie konkurencyjnym (konkursowym), jak i w tzw.
niekonkurencyjnym, będzie możliwa dopiero po zatwierdzeniu tych przez
Komisję Europejską oraz powołaniu komitetów monitorujących dla każdego
programu. Komitety te oprócz zatwierdzenia kryteriów i metodyki wyboru
projektów będą weryfikować spełnienie warunków oraz tzw. zasad
horyzontalnych. W skład każdego komitetu monitorującego wchodzić będą:
a) przedstawiciele władz krajowych i regionalnych, administracji,
organizacji zrzeszających samorządy, sektora nauki,
b) partnerzy społeczni (związki zawodowe i organizacje pracodawców),
biznesu oraz przedsiębiorczości społecznej
c) min. 9 podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, tj. organizacji
pozarządowych,
a także ich federacji, związków.
Komitety monitorujące programy będą odgrywać dużo większą rolę aniżeli w
poprzednich perspektywach UE z kilku powodów. Otóż, kluczowe będzie
zderzenie się z ambitnymi celami klimatycznymi wynikającymi z
Europejskiego Zielonego Ładu wskazującym celem jest Unia Europejska jako
obszar neutralny klimatycznie, społeczeństwo sprawiedliwe i dostatnie,
gospodarka nowoczesna i ekologiczna, aby to osiągnąć opracowano cały
pakiet regulacji, elementów oraz zasad, w tym DNSH (ang. Do No
Significant Harm) –„nie wyrządzaj poważnej szkody”. Ponadto zgodnie z
art. 15 rozporządzenia ogólnego
z czerwca 2021 r. ustanawiającego warunki horyzontalne korzystania z
funduszy europejskich wskazano m.in. skuteczne stosowanie i wdrażanie
Karty Praw Podstawowych UE, oprócz już wcześniej obowiązujących zasad
horyzontalnych, tj. równości kobiet i mężczyzn, dostępności dla osób z
niepełnosprawnością, niedyskryminacji oraz zrównoważonego rozwoju.
“To czy wspomniane warunki i zasady będą monitorowane zależy w znacznym
stopniu od potencjału, roli i zaangażowania zorganizowanego
społeczeństwa obywatelskiego. W komitetach monitorujących muszą być
obowiązkowo miejsca dla organizacji pozarządowych zajmujących się
monitorowaniem każdej ze wspomnianych zasad horyzontalnych i dbających
o nasze prawa” - mówi Iwona Janicka, ekspertka Ogólnopolskiej Federacji
Organizacji Pozarządowych.
Dodatkowo w komitetach monitorujących potrzebni będą przedstawiciele/-ki
z organizacji, które zajmują się działalnością tematycznie związaną z
danymi programami, m.in.: edukacja, włączenie społeczne, rynek pracy,
zdrowie, cyfryzacja, gospodarka, sprawiedliwa transformacja,
infrastruktura i transport, obszary wiejskie, miejskie obszary
funkcjonalne, rewitalizacja, kultura i dziedzictwo kulturowe, rybactwo,
zdrowa żywność, pomoc żywnościowa dla najuboższych, wzmocnienie
potencjału organizacji pozarządowych w zakresie kształtowania i
realizacji polityk publicznych.
Wyłonienie organizacji pozarządowych do komitetów monitorujących zgodnie
z regulacjami musi się odbyć w transparentnej procedurze niezależnie od
władz krajowych i regionalnych oraz ich organów doradczych. Z uwagi na
sukcesywne zatwierdzanie programów przez Komisję Europejską wyłonienie
NGOs odbywać się będzie w najbliższych tygodniach zarówno
w przypadku programów krajowych, jak i regionalnych. W przypadku
programów krajowych władną do opracowania procedury i powołania komisji
wyborczej jest rada działalności pożytku publicznego w ramach Kancelarii
Prezesa Rady Ministrów. Natomiast w przypadku programów regionalnych
stosowny proces wyborczy i powołanie komisji wyborczej musi zostać
zrealizowany przez odpowiednie wojewódzkie rady działalności pożytku
publicznego (odpowiednio organ doradczy marszałka województwa).
Jedno jest pewne będzie bardzo mało czasu - zaledwie kilka dni na
zgłoszenia i głosowanie wśród organizacji pozarządowych,
a to wymagać będzie ogromnej mobilizacji i wzmocnienia wielu osób, które
do tej pory może nie zajmowały się bezpośrednio inwestycjami i
działaniami finansowanymi z funduszy europejskich, ale np. interesowały
się zasadami państwa prawa (wolność słowa, prawo zrzeszania się,
praworządność), prawem do informacji, prawami kobiet, niedyskryminacją
osób LGBTQiA, prawami osób z państw trzecich, dostępnością dla osób z
niepełnosprawnością oraz ochroną środowiska, troską o klimat,
sprawiedliwą transformacją. Aktywność w komitecie monitorującym będzie
idealna na pewno dla osób, które czuwają nad transparentnością, dbają o
dostęp do dokumentów, monitorują zamówienia publiczne.
Forma zaangażowania w komitecie monitorującym może dotyczyć roli
członka/członkini komitetu monitorującego
(lub zastępcy), a także funkcji obserwatora. Warto wiedzieć, że
zaangażowanie w prace komitetu i w powołanych w jego ramach grupach
roboczych to funkcja obywatelska (społeczna) związane jest z udziałem w
posiedzeniach, ale też analizą dokumentów pod kątem obszaru/zagadnienia,
w szczególności dot. zasad i warunków oraz kryteriów wyboru projektów,
a także kontakt ze środowiskiem NGOs, udostępnianie materiałów,
formułowanie opinii, rekomendacji, postulatów w imieniu środowiska NGOs.
Nabór do komitetów dotyczy
perspektywy budżetu UE na lata 2021-2027 (+2lata). Członkowie komitetu
monitorującego
(i zastępcy) mogą liczyć na wsparcie z budżetu danego programu w ramach
tzw. pomocy technicznej. Wsparcie uzależnione będzie także od
ewentualnej dotacji pozyskanej przez organizacje społeczeństwa
obywatelskiego na wsparcie przedstawicieli/-ek NGOs w procesie
monitorowania funduszy europejskich. Na chwilę obecną na pewno można
liczyć na dostęp do informacji, udział w szkoleniach i konferencjach
oraz spotkaniach oraz zwrot kosztów przejazdu na posiedzenia komitetu.
OFOP zachęca do wypełnienia formularza celem analizy możliwości i
potencjału organizacji pozarządowych do prac
w komitetach monitorujących i współpracy w tym zakresie. Organizacje
mogą liczyć na możliwość wymiany doświadczeń, wsparcie specjalistów,
udział w spotkaniach informacyjnych i przygotowawczych, m.in. 9
listopada i 14 grudnia. Zgłoszenia zainteresowanych osób, które chcą
otrzymywać aktualne informacje i korzystać ze wsparcia OFOP przyjmowane
są przez formularz – link:
https://bit.ly/3PB1PkH
Zainteresowanych startem do komitetów monitorujących bez doświadczenia w
tej kwestii Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych zaprasza na
spotkania wprowadzające
w tematykę funduszy europejskich na lata 2021 2027 w następujących
terminach.
● 8 listopada 2022 (wtorek) godz. 19:00
● 9 listopada 2022 (środa) godz. 14:00
● 23 listopada 2022 (środa) godz. 14:00
● 24 listopada 2022 (czwartek) godz. 19:00
● 7 grudnia 2022 (środa) godz. 14:00
Będą to spotkania trwające ok. 1h. Podczas każdego z nich zostanie
omówiona struktura programów finansowanych z funduszy europejskich na
lata 2021-2027, zasada partnerstwa, zasady horyzontalne, czym właściwie
są komitety monitorujące. Będzie okazja do zapoznania się z
nazewnictwem. Spotkanie jest dedykowane osobom, które chcą się wdrożyć w
tematykę i nie czują się pewnie nt. tego jakie zadania mogą mieć
przedstawiciele/-ki NGOs w komitetach monitorujących.
Zachęcamy do zapoznania się z nagraniami, które przybliżają aspekty
zasad horyzontalnych:
● Relacja z konferencji pt. Praworządność i prawa podstawowe - wyzwania
dla Polski w kontekście funduszy europejskich (Warszawa - 6 lipca 2022
r.) Link do nagrania:
https://youtu.be/1zSoxWifGws
● RESPEKTOWANIE PRAW PODSTAWOWYCH. Link do nagrania:
https://youtu.be/hilQO1F4PLw
● ZASADA DOSTĘPNOŚCI. Link do nagrania:
https://youtu.be/ACYmNZdXGEI
● ZASADA NIEDYSKRYMINACJI. Link do nagrania:
https://youtu.be/ePPWyEvikFo
● ZASADA RÓWNOŚCI SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN / GENDER MAINSTREAMING. Link
do nagrania:
https://youtu.be/gcU8jsQvtSk
● ZASADA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU. Link do nagrania:
https://youtu.be/SdccNiHCzWA
Więcej informacji: www.ofop.eu
W sprawach komitetów monitorujących prosimy o kontakt:
komitetymonitorujace@ofop.eu
Oprac. Iwona Janicka, Ogólnopolska
Federacja Organizacji Pozarządowych
Partnerstwo dla lepszej perspektywy!
Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych realizuje działania
rzecznicze i sieciujące na mocy porozumienia ze Stowarzyszeniem
KLON/JAWOR i przy wsparciu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.
Korzystamy ze wsparcia CIVITATES
i European Climate Foundation.
Archiwum wydarzeń:
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009 |
2010 |
2011 | 2012 |
2013 |
2014 |
2015 |
2016 |
2017 |
2018 |
2019 |
